Τι είναι η εξοικείωση (habituation) στη διατροφή;

Άρθρα, Διαισθητική διατροφή, Διατροφική Συμπεριφορά

Τι είναι η εξοικείωση (habituation) στη διατροφή;

Μπορεί η συνεχής έκθεσή μας σε τρόφιμα να αλλάξει τον τρόπο που τα καταναλώνουμε; Ας μιλήσουμε για την εξοικείωση (habituation) στη διατροφή!

Μοιράσου το :

Το φαγητό είναι καύσιμο. Ή τουλάχιστον είναι και αυτό. Γιατί στην πλειοψηφία μας οι άνθρωποι σίγουρα δεν τρώμε με μόνο σκοπό να γεμίσουμε το ντεπόζιτο του οργανισμού μας. Οι γευστικοί μας κάλυκες δεν θα συμφωνούσαν ποτέ με κάτι τέτοιο. Δεν υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος στον κόσμο που να μην έχει αγαπημένες γεύσεις και τρόφιμα που του αρέσουν πολύ. Ταυτόχρονα, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων έχει και μια νοητή ομάδα “απαγορευμένων” τροφίμων στα οποία δεν μπορεί να αντισταθεί και προτιμά να αποφεύγει επειδή φοβάται την υπερκατανάλωση. Επιπλέον, παρατηρείται συχνά μετά από συνεχή μακροχρόνια κατανάλωση ενός φαγητού, να μας έχει κουράσει η γεύση του και να προτιμάμε ακόμη και να μείνουμε νηστικοί παρά να το φάμε έστω και μία φορά ακόμη. (Σίγουρα κάτι σου θυμίζει η φράση “Πάλι κοτόπουλο;;”) Όλα τα παραπάνω έχουν μελετηθεί από τους επιστήμονες και τα συμπεράσματά τους συνοψίζονται κάτω από την έννοια “habituation” που αποδίδεται στα Ελληνικά ως “εξοικείωση”.

Τι είναι η εξοικείωση;

Ως εξοικείωση ορίζεται μια γενικότερη συμπεριφορική διαδικασία, η οποία περιγράφει την μείωση της αντίδρασης σε ένα ερέθισμα με την επαναλαμβανόμενη έκθεση σε αυτό. Με απλά λόγια, όταν ερχόμαστε συνεχώς σε επαφή με κάτι, σταδιακά το συνηθίζουμε και η αρχική αντίδρασή μας σε αυτό εξασθενεί. Ουσιαστικά, μιλάμε για την επιρροή της συνήθειας.

Ποια η σχέση της εξοικείωσης με την διατροφή;

Σε έρευνες που έχουν διεξαχθεί για τις ανθρώπινες αντιδράσεις απέναντι σε τροφικά ερεθίσματα, οι επιστήμονες έχουν μελετήσει εκτενώς το φαινόμενο της εξοικείωσης. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ερεθίσματα τροφίμων προκαλεί σταδιακή μείωση της αντίδρασής μας σε αυτό. Η εξοικείωσή μας με ένα τρόφιμο είναι και ένας από τους λόγους που μπορεί να σταματήσουμε την κατανάλωσή του. Με απλά λόγια, το βαριόμαστε. Αποδεικνύεται επίσης, ότι η εξοικείωση έχει άμεση σχέση με το σωματικό βάρος, καθώς τα άτομα με υπερβαρότητα ή παχυσαρκία φαίνεται ότι καθυστερούν τη διαδικασία της εξοικείωσης με αποτέλεσμα να έχουν μεγαλύτερη ενεργειακή πρόσληψη στα γεύματά τους. Η ταχύτητα της εξοικείωσης επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες, όπως είναι αιτίες διάσπασης προσοχής κατά τη διάρκεια του γεύματος, πιθανή ύπαρξη διατροφικής διαταραχής, η ποικιλία των διαθέσιμων τροφίμων, και ταυτόχρονα μη τροφικά ερεθίσματα. Ωστόσο οι έρευνες συγκλίνουν στο ίδιο κοινό συμπέρασμα. Η καθημερινή έκθεση σε ένα τροφικό ερέθισμα έχει ως αποτέλεσμα την ταχύτερη εξοικείωση με αυτό και την μείωση της κατανάλωσής του.

What is food habituation? | offadiet.com

Πώς διαταράσσεται η διαδικασία της εξοικείωσης

Οι άνθρωποι που τρώνε ενστικτωδώς και επιλέγουν τα γεύματά τους “ακούγοντας” το σώμα τους είναι εξοικειωμένοι με τα περισσότερα τρόφιμα που έχουν επιλέξει να εντάξουν στη διατροφή τους. Αυτά με τα οποία δεν είναι, είναι εκείνα που ξέρουν ότι εμφανίζονται σπάνια στο τραπέζι τους – όπως για παράδειγμα ένα ιδιαίτερο εορταστικό γλυκό – και είναι τα μόνα τα οποία πιθανόν να υπερκαταναλώσουν σε αυτή την ιδιαίτερη περίπτωση. Οι υπόλοιποι, που αποτελούν δυστυχώς και την μεγάλη πλειοψηφία, τρώνε υπακούοντας στις νοητές τους λίστες τροφίμων. Η κουλτούρα της δίαιτας τους έχει μάθει να διαχωρίζουν τα τρόφιμα σε “καλά” και “κακά”. Και ανάμεσα στα “κακά” τρόφιμα βρίσκονται πολλά από αυτά που τους αρέσουν. Στο μυαλό τους αυτά τα “κακά” τρόφιμα είναι τοποθετημένα στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου των διατροφικών προτιμήσεων και τα κοιτούν από χαμηλά ως το άπιαστο και το απαγορευμένο. Το αποτέλεσμα είναι η εξοικείωση να μη συμβαίνει ποτέ και η αντίδραση στο τροφικό ερέθισμα να παραμένει το ίδιο έντονη όπως την πρώτη φορά που δοκίμασαν το τρόφιμο που τους άρεσε.

Επιπλέον, αν τύχει να απολαύσουν ένα από αυτά τα απαγορευμένα τρόφιμα, αυτοτιμωρούνται επιβάλλοντας στον εαυτό τους την στέρηση. Επιλέγοντας έτσι τον πιο σίγουρο δρόμο προς την υπερκατανάλωση. Γιατί ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν αντιδρά θετικά στην απόλυτη στέρηση.

Με απλά λόγια, λοιπόν, όσο πιο συχνά ερχόμαστε σε επαφή με ένα τρόφιμο που μας αρέσει, τόσο επιταχύνεται η εξοικείωσή μας μαζί του και τόσο μικραίνουν οι πιθανότητες να το υπερκαταναλώσουμε.

Και με ακόμη απλούστερα, όταν το τρόφιμο δεν είναι πια “κακό” και απαγορευμένο, το κατεβάζουμε από το βάθρο!

Στην πράξη…

Αν αισθάνεσαι ήδη μια ανασφάλεια γύρω από τρόφιμα που θεωρείς “απαγορευμένα” εδώ και χρόνια και δεν εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου κοντά τους, καταλαβαίνεις ότι σύμφωνα με τα παραπάνω είναι απόλυτα φυσιολογικό. Δεν εξοικειώθηκες ποτέ μαζί τους και σε κάθε σας συνάντηση, η αντίδρασή σου μπορεί να αποδειχθεί ακραία. Η αποδέσμευση από την νοοτροπία των “κακών” τροφίμων απαιτεί χρόνο και προσπάθεια. Η πρώτη, ενστικτώδης αντίδραση του μυαλού σου στην παύση της απαγόρευσης θα είναι η υπερκατανάλωση. Όταν όμως το μυαλό καταλάβει ότι δεν είναι πια απαγορευμένο, η διαδικασία της εξοικείωσης θα ξαναρχίσει και η επιρροή του σταδιακά θα μειώνεται.

Τα εποχικά και παραδοσιακά εδέσματα που εμφανίζονται μπροστά μας μια φορά το χρόνο είναι λογικό να τα επιθυμούμε περισσότερο γιατί δεν έχουμε εξοικειωθεί μαζί τους. Αν όμως έχεις απαγορεύσει στον εαυτό σου τρόφιμα που συναντάς στην καθημερινότητά σου, καλύτερα να το ξανασκεφτείς. Η κατανάλωση με μέτρο είναι συνήθως πιο αποτελεσματική από την απαγόρευση στην πρόληψη της υπερκατανάλωσης. Αν λοιπόν σου έχεις απαγορεύσει την σοκολάτα, σκέψου μήπως θα ήταν προτιμότερο να επιτρέπεις στον εαυτό σου μια συγκεκριμένη ποσότητα κάθε εβδομάδα. Έτσι και η εξοικείωση θα επιτευχθεί και η στέρηση θα σταματήσει να έχει τεράστια επιρροή στον εγκέφαλό σου μαζί με όλες τις ανεπιθύμητες συνέπειες.

Συμπερασματικά

Η εξοικείωση με τροφικά ερεθίσματα είναι μια φυσιολογική συμπεριφορική διαδικασία που απαιτεί χρόνο και επαναλαμβανόμενη επαφή με τα τρόφιμα. Αντιμετωπίζοντας τρόφιμα που μας αρέσουν ως απαγορευμένα, διακόπτουμε τη φυσιολογική διαδικασία της εξοικείωσης και ταυτόχρονα προκαλούμε όλες τις αρνητικές συνέπειες της στέρησης. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν υπάρχουν καλά και κακά τρόφιμα αλλά τρόφιμα που επηρεάζουν διαφορετικά το σώμα μας και τα χρειαζόμαστε σε διαφορετικές ποσότητες. Η ισορροπία, άλλωστε, είναι το κλειδί της σωστής διατροφής.